مقدمه و ضرورت تشکیل

به‌دنبال پاندمی کووید 19 از سال 1404 تاکنون، دست کم 3 فوریت بهداشتی با نگرانی بین‌المللی از جمله ابولا توسط سازمان جهانی بهداشت در سطح جهان اعلام شده است.

در سطح جهانی، ابتکارات متنوعی در قالب برنامه آمادگی در برابر پاندمی بعدی از سوی سازمان جهانی بهداشت و همچنین کشورهای مختلف معرفی و در حال اجرا است. برای نمونه می‌توان به ابتکار Preparedness and Resilience for Emerging Threats  (PRET) اشاره کرد که چارچوب  اجرایی آن در چهار گام‌ پیشگیری، آمادگی، پاسخ و بازتوانی در فواصل بین پاندمی‌ها و همچنین حین وقوع پاندمی‌ها تبیین شده است. همچنین ابتکار PREZODE به‌عنوان یکی از راهبردهای کلیدی پیشگیری، آمادگی و پاسخ به پاندمی‌ها با رویکرد سلامت واحد، از دیگر تجارب دنیا در این حوزه به‌شمار می‌رود. افزون بر این، برخی کشورها نیز دارای برنامه‌های راهبردی و نقشه راه مشخصی در راستای آمادگی در برابر پاندمی بعدی هستند که از جمله آن‌ها می‌توان به برنامه Structure and Content of Canada's Pandemic Preparedness Plan (CPPP) اشاره کرد.

در کشور ایران نیز برنامه آمادگی در برابر همه‌گیری آینده (پاندمی X) از ابتدای سال 1404 به‌عنوان یک برنامه به گروه تخصصی مراقبت بیماری‌های واگیر این مرکز محول شده است. این مهم با توجه به روند افزایشی تهدیدات ناشی از بیماری‌های نوپدید و بازپدید و رخداد مکرر اپیدمی‌ها و پاندمی‌ها و ضرورت ارتقای آمادگی و تاب‌آوری نظام سلامت کشور، صورت گرفته است. در این راستا، اقدامات متنوعی نظیر تدوین برنامه راهبردی و عملیاتی آمادگی در برابر همه‌گیری آینده (پاندمی X) انجام شده است.

در ادامه این رویکرد و در راستای ارتقای آمادگی نظام سلامت کشور در مواجهه با تهدیدهای بهداشتی نوپدید و بازپدید، همچنین در پاسخ به ماموریت محوله از سوی معاونت بهداشت وزارت بهداشت، پیشنهاد تاسیس «شبکه ملی تحقیقاتی آمادگی و پاسخ به پاندمی‌ها» در پژوهشکده علوم بهداشتی و محیط زیست دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی مطرح و پیگیری شد. این شبکه با هدف ایجاد بستری منسجم برای توسعه مطالعات مرتبط با آمادگی، دیده‌بانی، پیشگیری، ارزیابی خطر و پاسخ به اپیدمی‌ها و پاندمی‌ها و نیز با تاکید بر هم‌افزایی میان پژوهشگران و متخصصان این حوزه، شکل گرفت و در ادامه با استقرار در ساختار پژوهشکده، زمینه سازماندهی ظرفیت‌های علمی و پژوهشی برای پشتیبانی از تصمیم‌سازی، ارتقای نظام مراقبت و هشدار زودرس و توسعه راهکارهای علمی در شرایط بحران فراهم شد.